{"id":905,"date":"2024-07-29T12:46:54","date_gmt":"2024-07-29T09:46:54","guid":{"rendered":"https:\/\/apollo.eco\/?p=905"},"modified":"2026-03-17T14:02:46","modified_gmt":"2026-03-17T14:02:46","slug":"kompanzasyon-nedir-ve-nasil-hesaplanir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/apollo.eco\/tr\/kompanzasyon-nedir-ve-nasil-hesaplanir\/","title":{"rendered":"Kompanzasyon Nedir ve Nas\u0131l Hesaplan\u0131r?"},"content":{"rendered":"

G\u00fc\u00e7 Kavram\u0131<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Bildi\u011finiz gibi m\u00fchendislik biliminin belki de en \u00f6nemli kavram\u0131 g\u00fc\u00e7 kavram\u0131d\u0131r. M\u00fchendislik bilimlerinde g\u00fc\u00e7 dedi\u011fimiz kavram \u00e7o\u011funlukla fiziksel\/maddesel olgulardan ve kavramlardan ibaret olsa da i\u015f elektrik m\u00fchendisli\u011fine geldi\u011finde fiziksel\/maddesel g\u00fcc\u00fcn yan\u0131nda bir de elle dokunup tutamayaca\u011f\u0131m\u0131z, g\u00f6zle g\u00f6remeyece\u011fimiz baz\u0131 soyut g\u00fc\u00e7 kavramlar\u0131 da ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

T\u00fcm m\u00fchendislik bilimlerinde oldu\u011fu gibi evrende fiziksel olarak var olan yani belirli bir zaman diliminde fiziksel bir i\u015f yapan yeg\u00e2ne g\u00fc\u00e7 \u201caktif g\u00fc\u00e7\u201d t\u00fcr. Elektriksel anlamda aktif g\u00fc\u00e7 motorlarda mekanik g\u00fcce, \u0131s\u0131 t\u00fcketicilerinde termik g\u00fcce ve ayd\u0131nlatma t\u00fcketicilerinde ayd\u0131nlatma g\u00fcc\u00fcne d\u00f6n\u00fc\u015ferek fiziksel bir i\u015f yapan g\u00fc\u00e7 olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

Peki, evrende fiziksel olan tek g\u00fc\u00e7, aktif g\u00fc\u00e7 ise elektrikte s\u00fcrekli bahsedilen \u201creaktif g\u00fc\u00e7\u201d, \u201cg\u00f6r\u00fcn\u00fcr g\u00fc\u00e7\u201d gibi kavramlar nedir? Bu kavramlar\u0131n derinliklerine di\u011fer yaz\u0131lar\u0131m\u0131zda girece\u011fimiz i\u00e7in burada sadece k\u0131saca bahsetmekle yetinece\u011fiz. <\/p>\n\n\n\n

Aktif G\u00fc\u00e7 ve Reaktif G\u00fc\u00e7<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

T\u00fcm elektrik tesisleri asl\u0131nda \u015febekeden sadece \u201cI\u201d ile sembolize edilen bir ak\u0131m \u00e7eker. Biz de her ay elektrik faturam\u0131za bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda asl\u0131nda \u015febekeden \u00e7ekti\u011fimiz ak\u0131m\u0131n\u0131n miktar\u0131 kadar bir bedeli da\u011f\u0131t\u0131m firmas\u0131na \u00f6demekle y\u00fck\u00fcml\u00fcy\u00fcz. <\/p>\n\n\n\n

Fakat bir c\u00fcmleyle anlatt\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu olay ger\u00e7ek anlamda bu kadar basit ger\u00e7ekle\u015fmemektedir. \u015eebekeden \u00e7ekti\u011fimiz ak\u0131m\u0131n i\u015fletmemizdeki transformat\u00f6r<\/strong><\/a>, motor gibi elemanlar\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rabilmesi i\u00e7in belirli bile\u015fenlere ihtiyac\u0131 vard\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

Bildi\u011finiz gibi transformat\u00f6rler ve motorlar elektromanyetik prensiplere g\u00f6re \u00e7al\u0131\u015fan elektrik makineleridir. Bir motorun milinden mekanik bir g\u00fc\u00e7 elde edebilmek i\u00e7in \u00f6ncelikle motorun i\u00e7inde bir elektromanyetik alan olu\u015fturulmas\u0131 gerekmektedir. Ayn\u0131 \u015fekilde bir transformat\u00f6r\u00fcn primer sarg\u0131s\u0131na enerji verdi\u011fimizde sekonder sarg\u0131s\u0131ndan da enerji al\u0131nabilmesi i\u00e7in elektromanyetik gerekliliklerin sa\u011flanm\u0131\u015f olmas\u0131 gerekmektedir. <\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015fte bu elektromanyetik alan\u0131 olu\u015fturan ak\u0131m bizim da\u011f\u0131t\u0131m \u015febekesinden \u00e7ekti\u011fimiz \u201cI\u201d ak\u0131m\u0131n\u0131n bir bile\u015feni olan \u201creaktif ak\u0131m\u201dd\u0131r. Transformat\u00f6r ve\/veya motor gerekli elektriksel – mekanik g\u00fcc\u00fc verebilmek ad\u0131na \u201cIa\u201d olarak isimlendirilen \u201caktif ak\u0131m\u201d ve \u201cIr\u201d olarak isimlendirilen \u201creaktif ak\u0131m\u0131\u201d kendi b\u00fcnyesinde bulunduran bir \u201cI\u201d ak\u0131m\u0131n\u0131 \u015febekeden talep etmektedir. Bu ak\u0131mlar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu g\u00fc\u00e7lere de hepinizin bildi\u011fi gibi \u201caktif g\u00fc\u00e7\u201d ve \u201creaktif g\u00fc\u00e7\u201d isimlerini veriyoruz.     <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Aktif Ak\u0131m ve Reaktif Ak\u0131m<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Elektrik enerjisi bug\u00fcn b\u00fcy\u00fck oranda alternatif ak\u0131m enerjisi olarak \u00fcretilir ve da\u011f\u0131t\u0131l\u0131r. Asl\u0131nda t\u00fcketiciler \u015febekeden sadece I gibi bir ak\u0131m \u00e7ekerler. Fakat hem fiziksel hem de matematiksel bak\u0131mdan kolayl\u0131k sa\u011flamak amac\u0131yla, t\u00fcketicilerin \u00e7ektikleri alternatif ak\u0131m\u0131n, teorik bak\u0131mdan biri aktif ve di\u011feri reaktif ak\u0131m olmak \u00fczere iki bile\u015fenden olu\u015ftu\u011fu kabul edilir.<\/p>\n\n\n\n

Aktif ak\u0131m\u0131n meydana getirdi\u011fi aktif g\u00fc\u00e7, t\u00fcketici taraf\u0131ndan fiziksel hale getirilir; \u00f6rne\u011fin motorlarda mekanik g\u00fcce, \u0131s\u0131 t\u00fcketicilerinde de termik g\u00fcce d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

Reaktif ak\u0131m ise faydal\u0131 veya faydas\u0131z olarak nitelendirilmekten ziyade matematiksel i\u015flem ve kavram kolayl\u0131\u011f\u0131 olmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00absoyut\u00bb bir b\u00fcy\u00fckl\u00fck olarak ifade edilir. Bu ak\u0131m\u0131n beraberinde getirmi\u015f oldu\u011fu g\u00fc\u00e7 ise yine soyut bir g\u00fc\u00e7 olarak tan\u0131mlan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Reaktif g\u00fc\u00e7, yaln\u0131zca alternatif ak\u0131ma ba\u011fl\u0131 bir g\u00fc\u00e7 olup, elektrik tesislerine istenmeyen bir \u015fekilde etki eder. Generat\u00f6rleri, transformat\u00f6rleri, iletim-da\u011f\u0131t\u0131m hatlar\u0131n\u0131 gereksiz yere i\u015fgal eder ve y\u00fckler. Ayr\u0131ca bunlar\u0131n \u00fczerinde ilave \u0131s\u0131 kay\u0131plar\u0131na ve gerilim d\u00fc\u015f\u00fcmlerine yol a\u00e7ar.<\/p>\n\n\n\n

\u0130nd\u00fcksiyon prensibine g\u00f6re \u00e7al\u0131\u015fan b\u00fct\u00fcn makineler ve cihazlar, manyetik alan\u0131n meydana getirilmesi i\u00e7in bir m\u0131knat\u0131slanma ak\u0131m\u0131 \u00e7ekerler; i\u015fte bu m\u0131knat\u0131slanma ak\u0131m\u0131, reaktif ak\u0131md\u0131r. Reaktif ak\u0131m\u0131n, end\u00fcktif veya kapasitif karakterde olmas\u0131 tamamen talep edilen ak\u0131m\u0131n, gerilime g\u00f6re geri veya ileri fazda olmas\u0131yla alakal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6rne\u011fin, m\u0131knat\u0131slanma ak\u0131m\u0131, end\u00fcktif karakterli bir ak\u0131m olup gerilime g\u00f6re geri fazdad\u0131r. Manyetik alan\u0131n olu\u015fmas\u0131 esnas\u0131nda \u015febekeden \u00e7ekilir; alan ortadan kalkarken bu ak\u0131m tekrar \u015febekeye iade edilir. Bu sebeple reaktif g\u00fc\u00e7, ak\u0131m\u0131n gerilime g\u00f6re ileri veya geri y\u00f6nl\u00fc olarak \u00fcretici ile t\u00fcketici aras\u0131nda s\u00fcrekli olarak belirli bir frekansta sal\u0131n\u0131m\u0131 olarak tan\u0131mlan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Aktif ak\u0131m ile gerilimin ayn\u0131 fazda olmas\u0131na ra\u011fmen, \u00e7ekilen toplam ak\u0131m\u0131n end\u00fcktif bile\u015fen i\u00e7ermesi durumunda I hat ak\u0131m\u0131, gerilimden \u03c6 a\u00e7\u0131s\u0131 kadar geride kal\u0131r. Yandaki \u015fekilde de g\u00f6sterildi\u011fi gibi, faz gerilimi do\u011frultusundaki Ip ak\u0131m\u0131 (veya P aktif g\u00fcc\u00fc veya faz gerilimi) ile I hat ak\u0131m\u0131 (veya S g\u00f6r\u00fcnen g\u00fcc\u00fc) aras\u0131ndaki \u03c6 a\u00e7\u0131s\u0131na faz a\u00e7\u0131s\u0131 ve bunun kosin\u00fcs\u00fcne g\u00fc\u00e7 katsay\u0131s\u0131 veya g\u00fc\u00e7 fakt\u00f6r\u00fc denir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Reaktif Ekipmanlar<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Elektrik sistemlerinde kullan\u0131lan reaktif ekipmanlar\u0131 a\u015fa\u011f\u0131daki gibi \u00f6rneklendirebiliriz.<\/p>\n\n\n\n

End\u00fcktif Karakteristik<\/strong><\/td>Kapasitif Karakteristik<\/strong><\/td><\/tr>
Transformat\u00f6r \/ Generat\u00f6r<\/td>Yeralt\u0131 Kablolar\u0131<\/td><\/tr>
\u0130letim Hatlar\u0131<\/td>Bo\u015f Havai Hatlar<\/td><\/tr>
Motorlar<\/td>UPS<\/td><\/tr>
Ark ve \u0130nd\u00fcksiyon Ocaklar\u0131<\/td>LED Ayd\u0131nlatma Ekipmanlar\u0131<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n
\n
\n

Ak\u0131m Faz\u00f6r\u00fc, Gerilim Faz\u00f6r\u00fcne G\u00f6re Geride<\/strong> <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n

Ak\u0131m Faz\u00f6r\u00fc, Gerilim Faz\u00f6r\u00fcne G\u00f6re \u0130leride<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Kompanzasyon Nedir?<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

\u201cKompanzasyon\u201d Latince k\u00f6kenli bir kelime olup, Bat\u0131 dillerinde kullan\u0131lmaktad\u0131r. Telafi etmek, gidermek anlam\u0131na gelmektedir.  Kompanzasyon, end\u00fcktif y\u00fcklere, kondansat\u00f6rlerin paralel olarak ba\u011flanmas\u0131 ile cos\u03c6 de\u011ferinin artt\u0131r\u0131lmas\u0131na \u201cfaz a\u00e7\u0131s\u0131 kompanzasyonu\u201d ya da \u201ccos\u03c6 d\u00fczeltmesi\u201d denir. Bununla birlikte art\u0131k reaktif g\u00fc\u00e7 sal\u0131n\u0131m\u0131 \u015febeke ve t\u00fcketici aras\u0131nda de\u011fil, kompanzasyon sistemi ve t\u00fcketici aras\u0131nda olu\u015fmaktad\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

G\u00fc\u00e7 fakt\u00f6r\u00fcn\u00fc d\u00fczeltmezsek ne olur?<\/p>\n\n\n\n